Piecza zastępcza to forma opieki nad dzieckiem, które z różnych przyczyn nie może wychowywać się w swojej rodzinie biologicznej. Jej celem jest zapewnienie dziecku bezpiecznego, stabilnego środowiska do czasu powrotu do rodziców lub uregulowania jego sytuacji prawnej w inny sposób.
Czym dokładnie jest piecza zastępcza?
Piecza zastępcza jest instytucją uregulowaną w polskim prawie przez ustawę z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Obejmuje opiekę nad dzieckiem pozbawionym częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej – może to wynikać m.in. z uzależnienia rodziców, przemocy domowej, przewlekłej choroby, śmierci lub pozbawienia władzy rodzicielskiej.
Ważne: piecza zastępcza nie jest adopcją. Dziecko umieszczone w pieczy nadal pozostaje dzieckiem swoich biologicznych rodziców, chyba że sąd postanowi inaczej. Celem nadrzędnym jest praca z rodziną biologiczną i – jeśli to możliwe – powrót dziecka do domu.
Piecza zastępcza ma charakter tymczasowy i jest środkiem ostatecznym – stosuje się ją dopiero wtedy, gdy inne formy wsparcia rodziny okazały się niewystarczające.
Rodzaje pieczy zastępczej
Polskie prawo wyróżnia dwie główne formy pieczy zastępczej:
Rodzaje rodzin zastępczych
W ramach rodzinnej pieczy zastępczej wyróżniamy kilka typów:
- Spokrewniona – sprawowana przez najbliższą rodzinę dziecka (np. dziadkowie, ciotki, wujkowie)
- Niezawodowa – osoby niespokrewnione z dzieckiem, niepobierające wynagrodzenia za tę funkcję
- Zawodowa – pełnią ją osoby przeszkolone i wynagradzane; mogą mieć pod opieką do trojga dzieci
- Zawodowa specjalistyczna – dla dzieci z niepełnosprawnościami lub niedostosowanych społecznie
- Rodzinny dom dziecka – może przyjąć od 4 do 8 dzieci, prowadzony przez osobę lub małżeństwo
Kto może zostać rodziną zastępczą?
Kandydaci na rodzinę zastępczą muszą spełnić szereg warunków formalnych określonych w ustawie. Przede wszystkim muszą dać rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej, posiadać odpowiednie warunki mieszkaniowe i bytowe oraz nie być pozbawieni władzy rodzicielskiej.
Wymagania obejmują m.in.:
- pełną zdolność do czynności prawnych
- niekaralność za przestępstwa umyślne
- odpowiedni stan zdrowia (fizycznego i psychicznego)
- stałe źródło dochodu
- ukończenie szkolenia organizowanego przez organizatora pieczy zastępczej
Wsparcie dla rodzin zastępczych
Rodziny zastępcze nie są pozostawione same sobie. Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie (PCPR) organizują dla nich pomoc w postaci szkoleń, grup wsparcia, poradnictwa specjalistycznego oraz koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej. Opiekunowi przysługuje też świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka.
Jak długo trwa piecza zastępcza?
Piecza zastępcza trwa tak długo, jak jest to konieczne dla dobra dziecka. Przepisy wskazują, że umieszczenie dziecka w pieczy powinno być jak najkrótsze, a praca z rodziną biologiczną powinna być prowadzona równolegle. Dziecko może przebywać w pieczy do ukończenia 18 lat, a jeśli uczy się lub kontynuuje edukację – nawet do 25. roku życia, jeśli samo wyrazi taką wolę.
FAQ
Piecza zastępcza jest tymczasowa – dziecko nadal pozostaje dzieckiem swoich biologicznych rodziców, a celem jest w miarę możliwości powrót do rodziny. Adopcja jest trwała i oznacza pełne przeniesienie praw rodzicielskich na nowych rodziców.
Nie. Rodziną zastępczą mogą zostać zarówno krewni dziecka (np. dziadkowie czy ciotki), jak i osoby zupełnie niespokrewnione, które przeszły odpowiednie szkolenie i spełniają wymogi określone w ustawie.
Wszystkie rodziny zastępcze otrzymują świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Dodatkowo rodziny zastępcze zawodowe pobierają wynagrodzenie za pełnienie tej funkcji. Rodziny spokrewnione i niezawodowe wynagrodzenia nie otrzymują.
Dziecko przebywa w pieczy tak długo, jak wymaga tego jego dobro – zazwyczaj do uregulowania sytuacji prawnej lub powrotu do rodziny biologicznej. Jeśli dziecko uczy się lub kontynuuje edukację, może pozostać w pieczy nawet do ukończenia 25. roku życia.