Nie każdy może zostać rodziną zastępczą. Ale niemal każdy, kto ma trochę czasu, stabilności i serca, może zostać kimś bliskim dla dziecka, które dorasta w pieczy zastępczej. Tę rolę nazywamy osobą lub rodziną zaprzyjaźnioną. Nie wymaga przeprowadzki ani opieki przez całą dobę, a potrafi odmienić życie młodego człowieka. Poniżej wyjaśniamy, kim jest osoba zaprzyjaźniona, czym różni się od rodziny zastępczej i jak krok po kroku można nią zostać.
Kim jest osoba (rodzina) zaprzyjaźniona?
Osoba zaprzyjaźniona to ktoś, kto regularnie utrzymuje kontakt z dzieckiem przebywającym w pieczy zastępczej – najczęściej w domu dziecka lub w rodzinie zastępczej. Tę samą rolę może pełnić cała rodzina, i wtedy mówimy o rodzinie zaprzyjaźnionej.
Taka relacja:
- opiera się na spotkaniach, wspólnym czasie i rozmowach,
- nie wiąże się z przejęciem opieki prawnej ani obowiązków wychowawczych,
- daje dziecku wsparcie emocjonalne, poczucie przynależności i namiastkę zwyczajnej, domowej codzienności.
Osoba zaprzyjaźniona staje się kimś, do kogo dziewczyna może zadzwonić po trudnym dniu, kogo odwiedzi na weekend, z kim pojedzie na ferie albo spędzi święta. Czasem to właśnie ta więź okazuje się najbardziej stała i wartościowa w jej życiu.
Czym osoba zaprzyjaźniona różni się od rodziny zastępczej i adopcji?
To trzy zupełnie różne role. Rodzina zastępcza przejmuje codzienną opiekę nad dzieckiem i bierze za nie odpowiedzialność, a adopcja oznacza trwałe przyjęcie dziecka jako własnego, z pełnią praw rodzicielskich. Osoba zaprzyjaźniona nie zastępuje rodziców i nie odpowiada za dziecko prawnie. Jest po prostu bliskim, zaufanym dorosłym, który jest obecny.
Ważne: pojęcie „rodzina zaprzyjaźniona” nie zostało zdefiniowane w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. To nie jest osobna instytucja prawna, lecz praktyka stosowana przez domy dziecka, rodziny zastępcze i organizacje. W praktyce oznacza to, że zasady mogą się różnić w zależności od placówki i powiatu, a o szczegóły zawsze warto zapytać na miejscu.
Jaką rolę osoba zaprzyjaźniona odgrywa w życiu młodej osoby?
Dziewczyny dorastające w pieczy zastępczej często nie mają jednej stałej osoby dorosłej, która jest przy nich niezależnie od okoliczności. Tymczasem to właśnie taka relacja buduje poczucie bezpieczeństwa i własnej wartości, a w dłuższej perspektywie ułatwia wejście w dorosłość.
Osoba zaprzyjaźniona:
- buduje z dzieckiem długotrwałą, stabilną więź,
- daje poczucie bezpieczeństwa, zainteresowania i domowego ciepła,
- zaspokaja potrzeby emocjonalne, których dziecku często brakuje,
- jest kimś, kto dotrzymuje słowa, odbiera telefon i zaprasza na urodziny.
Dla młodej osoby przygotowującej się do samodzielnego życia taka obecność bywa bezcenna. To ktoś, kto pomoże przemyśleć decyzję o szkole, podpowie przy pierwszym CV, wesprze w trudnym momencie i po prostu kibicuje na co dzień.
Kto może zostać osobą zaprzyjaźnioną?
Nie trzeba mieć własnych dzieci, dużego mieszkania ani specjalnego wykształcenia. Najważniejsze są czas, stabilność i gotowość, by zbudować z dzieckiem prawdziwą relację. Liczy się to, że jesteś osobą, na której można polegać, i że nie znikniesz po kilku tygodniach.
W procesie kwalifikacji instytucje zwracają uwagę między innymi na to, czy kandydat ma uregulowaną sytuację życiową, czy potrafi nawiązać zdrową więź z dzieckiem oraz jakie są jego intencje. Konkretne wymagania ustala placówka lub instytucja prowadząca nabór.
Jak zostać osobą zaprzyjaźnioną?
Zgłoś się do odpowiedniej instytucji
W Polsce nie ma jednej, wspólnej procedury, dlatego dobrze zacząć od kontaktu z instytucją, która kwalifikuje kandydatów. Mogą to być:
- domy dziecka (rozmowa z dyrektorem, psychologiem lub pedagogiem),
- powiatowe centra pomocy rodzinie (PCPR),
- ośrodki pomocy społecznej (MOPS, GOPS),
- ośrodki adopcyjne,
- organizacje pozarządowe współpracujące z placówkami opiekuńczymi.
Jeśli w danym domu dziecka usłyszysz, że nie ma możliwości zostania osobą zaprzyjaźnioną, zapytaj o wolontariat. To często pierwszy krok do zbudowania relacji.
Rozmowy, spotkania i weryfikacja
Po zgłoszeniu przechodzi się proces weryfikacji, który może obejmować rozmowę kwalifikacyjną, spotkania z psychologiem i pedagogiem, krótkie szkolenie oraz wywiad środowiskowy, czyli wizytę pracownika w Twoim domu. To etap, który pozwala ocenić gotowość do nawiązania relacji, a Tobie daje przestrzeń na zadanie pytań i rozwianie wątpliwości.
Pierwsze spotkania z dzieckiem
Po pozytywnej kwalifikacji zaczynają się spotkania z dzieckiem. Na początku odbywają się one w placówce lub pod okiem opiekunów, stopniowo i w porozumieniu z wychowawcami, tak aby spokojnie zbudować zaufanie. Z czasem, gdy relacja się rozwija, możliwe stają się wspólne wyjścia.
Wniosek do sądu i „urlopowanie” dziecka
Gdy więź się umocni, a placówka ją zaakceptuje, kolejnym krokiem jest tak zwane urlopowanie dziecka, czyli zabieranie go do swojego domu na weekendy, święta czy wakacje.
Ważne: dziecko przebywające w pieczy zastępczej nie może zostać zabrane poza placówkę czy rodzinę zastępczą bez zgody sądu rodzinnego. Trzeba odpowiednio wcześniej złożyć wniosek do sądu i liczyć się z wizytą kuratora. Sąd bada intencje i dalsze plany osoby zaprzyjaźnionej wobec dziecka. To formalność, która chroni przede wszystkim dziecko.
O czym warto pamiętać
Relacja z osobą zaprzyjaźnioną jest piękna, ale wymaga uczciwości i odpowiedzialności.
Nie dawaj dziecku fałszywej nadziei na adopcję.
Od początku jasno określ granice tej relacji, żeby dziecko wiedziało, czego może się spodziewać. Nawet bez formalnych więzów możesz być dla niego źródłem siły i poczucia, że jest ważne.
Postaw na stałość.
Dziecko, które już raz doświadczyło rozstania, szczególnie potrzebuje kogoś, kto będzie obecny długofalowo. Lepiej zacząć ostrożnie i zostać na dłużej, niż zaangażować się intensywnie i wycofać po kilku tygodniach.